Hugo van den Beld

Uiteindelijk maak ik geen gebruik van de uitnodiging om als werkvelddeskundige mijn ervaringen te delen in een hoorzitting van de Tweede Kamer over de toekomst van de thuiszorg, waarover ik eerder berichtte. Ik heb natuurlijk wél een mening, die ik hier graag deel. Wat vindt u?

Een aantrekkelijke toekomst voor de thuiszorg is mogelijk. Als de politiek structurele keuzes maakt ontstaat langjarige helderheid voor iedereen. Daarmee komt goede zorg beschikbaar voor de laagste inkomens- en vermogensgroepen, worden voor alle overige groepen private middelen geactiveerd die nu nog onbenut blijven, wordt het collectieve lastenniveau beperkt en komt er verbetering van de arbeidsvoorwaarden in de zorg. Dit is kortgezegd mijn visie voor de toekomst van de thuiszorg. Iets uitgebreider leest die als volgt:

1. Wijzigingen en een nieuw evenwicht kosten tijd en geld
De thuiszorg bevindt zich in een overgangsfase: van relatief ‘zekere’ aanbodsturing naar ‘onzekere’ vraagsturing met een sterke druk op prijzen, verhoogde risico’s en regeldruk, meer concurrentie en meer aandacht voor kwaliteit. Elke systeemwijziging vraagt tijd en geld en levert ‘verliezers’ en ‘winnaars’ op.

2. Ook met de vergrijzing zijn er voldoende middelen voor kwaliteit
De vergrijzing stelt in de toekomst nog meer grenzen aan de middelen die de overheid beschikbaar heeft voor preventie, welzijn, diensten en zorg. Gelukkig is ons land welvarend genoeg om maatschappelijke zorg- en dienstverlening van voldoende omvang en kwaliteit te leveren. Er is een omvangrijk, nog ongebruikt, reservoir van middelen dat nu voor andere doeleinden wordt gebruikt, zoals voor huisvesting, mobiliteit en ontspanning. De uitdaging is daarom: hoe activeren we deze private middelen voor de zorg?

3. Steeds meer verschraling en tweedeling
Door het uitblijven van structurele keuzes voor de toekomst is het moeilijk om doelgericht te werken aan verbetering van keuze, toegankelijkheid, prijs en kwaliteit van de thuiszorg. Daardoor ontstaan ongewenste effecten: de zorg wordt schraler en welgestelden kunnen hun zorg steeds beter privaat inkopen terwijl het grootste deel van onze inwoners straks uitsluitend kan rekenen op armoedige publieke zorg.

4. Het alternatief: collectief voor wie nodig, privaat voor wie mogelijk
Spoedige structurele keuzes leveren een wenkend perspectief op. In dit beeld vergoedt de overheid de kosten van goede welzijnsdiensten en zorg aan mensen met weinig inkomen en vermogen. Alle inwoners die het financieel beter hebben, regelen dit zelfstandig: door sparen, verzekeren en/of het gebruik van eigen vermogen. Het effect hiervan is: mensen aan de onderkant van de samenleving hebben zonder meer recht op goede zorg waar niet telkens op bezuinigd wordt. Daarnaast is de grote middengroep van onze samenleving niet langer afhankelijk van een collectief systeem dat steeds minder te bieden heeft; deze groep kan nu zélf bepalen hoeveel en welke kwaliteit van zorg aan hem of haar geleverd wordt.

5. Een nieuwe toekomst is gebaseerd op drie elementen
De centrale keuzes die in mijn visie gemaakt zouden moeten worden, betekenen een paradigmawisseling en gaan over:

• de doelgroep: welke inkomens- en vermogenseisen gelden voor welke ondersteuningsvragen? Met deze keuze realiseert u een aanzienlijke beperking in vergelijking met de (kosten van de) huidige brede toegang;
• de duur van een ingroeitermijn: het is noodzakelijk, vergelijkbaar met wijzigingen van de AOW-leeftijd, om mensen ruim de tijd te geven maatregelen te treffen voor het nieuwe systeem;
• automatische indexering aan ons welvaartsniveau: het is nodig om de toegang en omvang van overheidsdekking robuust vorm te geven, zodat private partijen voldoende zekerheid hebben om investeringen te doen die over lange termijn kunnen worden terugverdiend.

6. Nieuwe producten en diensten als aanvulling op overheidsverstrekkingen
Met duidelijkheid over de toekomstige overheidsverstrekkingen kunnen organisaties producten en diensten ontwikkelen voor alle mensen die in de nieuwe toekomst geen aanspraak kunnen maken op deze collectieve middelen. Dit is vergelijkbaar met verzekeringen en spaarproducten voor studiefinanciering, arbeidsongeschiktheid en uitvaartverzorging.

7. Een aantrekkelijk perspectief voor iedereen
De voorgestelde keuzes zijn goed voor iedereen: de overheid beperkt de collectieve uitgaven voor welzijn en zorg, de kwaliteit van zorg neemt toe en de inzet van zorgondernemers kan zich versterkt richten op de wensen van burgers. Omdat er geen beperkingen meer zijn voor de totaaluitgaven aan de zorg, kan aan zorgmedewerkers een beter beroepsperspectief gegeven worden. Naar mijn idee is het daarom belangrijk de benodigde keuzes niet langer uit te stellen.