Hugo van den Beld

‘Slopen van de sector’, kaalslag’ en ‘verschaling in de zorg’. De kwalificaties over de richting van de ouderenzorg zijn niet mis te verstaan in het ‘Manifest Waardige Zorg‘. Dit Manifest is op 4 november 2008 door een cliënt, een mantelzorger, een groep zorgbestuurders en wetenschappers aangeboden aan mevrouw Bussemaker, staatssecretaris van het ministerie van VWS.

Het is prijzenswaardig dat de zorgen worden geuit: de kwaliteit van de ouderenzorg gaat geleidelijk en sluipend achteruit als gevolg van besluitvorming die gericht is op kostenbeheersing en kostenreductie. Terwijl zorg juist zo’n belangrijke maatschappelijke rol vervult als samenbindend element.

Ik deel de analyse en zorgen op hoofdlijnen. Maar ik zou mezelf niet zijn als ik niet óók wat kritische kanttekeningen bij dit manifest plaats:

• om te beginnen met de ‘naam’: een manifest over waardige zorg. Met een dergelijke titel ga je de ‘strijd’ natuurlijk niet winnen. Dit soort jaren-50-termen zijn inhoudelijk wellicht terecht, maar kunnen anno 2008 moderne politici en beleidsmakers níet overtuigen. Een vergelijkbare opmerking kan ik maken over de lengte en layout van het stuk. Ook die zijn volstrekt niet aantrekkelijk en niet van deze tijd. Als het doel is mensen te overtuigen en “mee te nemen”, moet je dat wél doen op een manier die aansluit bij deze tijd: visueel aantrekkelijk, overzichtelijk en kernachtig.
• bij mij roept het manifest het beeld op van ‘verbitterdheid’ bij de ondertekenaars. Ik kan begrijpen dat zij verbitterd zijn. Maar: verbitterdheid is nooit een effectieve manier om verandering in gang te zetten. Dat kan pas na volledige ‘acceptatie’ van de feiten. Pas dán heb je kracht om anderen te overtuigen. Mijn advies is daarom: accepteer dat de situatie zo is als die nu is (zonder dat je die situatie hoeft goed te keuren) en ga dán vanuit je kracht er wat aan doen.
• ook blijken de ondertekenaars naar mijn idee de werkelijkheid niet helemaal onder ogen te zien: inhoudelijk constateren ze de juiste zaken, maar ze lopen weg van het feit dat ‘de politiek’ (helaas) nu eenmaal zo werkt. En de politiek, dat zijn wíj als samenleving: het zijn mensen die wij met zijn allen kiezen, in een systeem dat we samen in stand houden. Ook de politieke werkelijkheid is er één, maar het lijkt erop dat de ondertekenaars daar volstrekt aan voorbij gaan.

En dan kom ik bij mijn belangrijkste punt: doe er wat aan! Ondertekenaars willen dat zorgaanbieders een ‘hernieuwde positie in het maatschappelijk middenveld’ kiezen. Ik zou zeggen: ‘practice what you preach’: laat dan ook in dit stuk zíen dat je die positie neemt. En dus: geef niet zo zeer af op de overheid en politiek, maar laat zien welke keuzes je zélf maakt. Zal ik een paar mogelijke keuzes presenteren?

• maak duidelijk dat zorginstellingen niet ‘het probleem van de overheid’ gaan oplossen: als die te weinig middelen beschikbaar stelt, dan worden volume en kwaliteit vanzelf minder. Dat is vooral vervelend (en triest!) voor cliënten en hun naasten, maar direct het gevolg van politieke keuzes.
• zorg er voor dat je als sector de kwaliteit van zorg ‘meetbaar’ maakt: maak met alle partijen een objectief instrument om het niveau van de zorg onomstotelijk vast te stellen. Dan spreken de feiten.
• als je vindt dat cliëntgroepen te weinig macht hebben: geef een deel van je omzet zonder voorwaarden aan deze groep. Daarmee krijgen cliëntgroepen de mogelijkheid ondermaatse kwaliteit aan de kaak te stellen. Via dit kanaal zal véél meer weerklank gevonden kunnen worden voor de geconstateerde problemen.
• kijk ook naar de kansen: werk gericht aan een innovatieve cultuur en samenwerking met woningcorporaties. Daar zitten écht mogelijkheden om de kwaliteit van de dienstverlening geleidelijk op een hoger peil te brengen.
• versterk de onderlinge solidariteit: met inachtneming van mededingswetgeving kan door een versterkte landelijke bundeling van grote zorgpartijen in de praktijk verbetering veel beter worden ‘afgedwongen’. Door meer lef te tonen en te experimenteren met het gezamenlijk níet meewerken aan bureaucratische eisen; door de gezamenlijke introductie van systemen die wél werkbaar zijn en het minimale niveau van zorg helder neerzetten voor cliënten en politiek.

Bij dit alles weet ik: “de beste stuurlui staan aan wal”. Ik hoop van harte dat het Manifest effect zal hebben, maar zie ook nog andere manieren om het schip te doen keren.