Hugo van den Beld

Maakt staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner structurele keuzes voor een toekomstbestendige ouderenzorg? Het antwoord is ronduit: nee. Haar brief van 1 juni 2011 laat geen toekomstperspectief zien en vooral kortetermijnplannen.

In januari schreef de staatssecretaris nog dat ze de grenzen aan wil geven aan ‘wat wij als samenleving collectief betalen’ en kondigde ze een ‘kanteling aan die we nog niet gewend zijn’. Dat klonk veelbelovend, omdat daarmee voor de langere termijn duidelijk zou kunnen worden waar iedereen aan toe is en we ons goed en tijdig kunnen voorbereiden op de vergrijzing. De brief van 1 juni gaat hier helaas volstrekt niet op in; dat is een gemiste kans die een gebrek aan leiderschap (of de aard van het politieke metier?) blootlegt.

Eén van de weinige maatschappelijke onderwerpen waar we zeker over zijn is de vergrijzing. Dat maakt het goed mogelijk om proactief beleid te voeren: zodat de ouderen van morgen óók van goede huisvesting, diensten en zorg verzekerd zijn. We weten nu óók al dat ‘de overheid’ de kosten van de vergrijzing de komende tien, twintig jaar niet allemaal kan en wil betalen. Er zullen daarom -onvermijdelijk- weer inkomens- en vermogenseisen gesteld worden en mensen zullen meer zorg in eigen hand moeten nemen. Er zullen verschuivingen plaatsvinden in de besteding van tijd en geld van mensen en vormen van zorgsparen en -verzekeren zullen worden geïntroduceerd. Hoe eerder we keuzes maken, hoe geleidelijker we de wijzigingen kunnen introduceren en hoe minder mensen onder pijnlijke maatregelen zullen lijden. Helaas: zelfs de minste verwijzing naar een begin van het keuzeproces ontbreekt in de nieuwe plannen.

Wat staat er dan wel in de brief? Uit de 31 pagina’s tellende brief geef ik hier een overzicht van de belangrijkste plannen:

• vanaf 2012 komt er € 852 miljoen voor de zorg bij: voor hogere tarieven, meer productie en stages
• zorgaanbieders moeten een Verpleegkundige of Verzorgende Adviesraad (VAR)  instellen voor gevraagd en ongevraagd advies aan de Raad van Bestuur of directie
• vanaf 2013 moeten zorgaanbieders bij voorgenomen fusies een fusie-effectrapportage opstellen als onderbouwing van de fusieplannen
• de Inspectie voor de Gezondheidszorg gaat meer op de werkvloer inspecteren, krijgt extra inspecteurs en programma- en toezichtmedewerkers en krijgt een nieuwe bevoegdheid om, als ultimum remedum, zorgaanbieders vanwege kwaliteitsargumenten op te splitsen
• de regeldruk moet verminderd worden door onderzoek naar wetgeving die vrijwilligers belemmert, een experiment met verlaging van administratieve lasten en de wens dat gemeenten en zorgkantoren tot uniformering van formats voor informatieaanvragen komen
• er komt onderzoek naar de introductie van extramurale zorgzwaartepakketten (EZP’s) en er komt een model voor resultaatfinanciering
• extramurale begeleiding wordt overgeheveld van de AWBZ naar de Wmo
• er komen ‘onomkeerbare stappen’ om in intramurale voorzieningen de scheiding van wonen en zorg ‘onverwijld voor te bereiden’: voor aan individuele cliënten toe te delen woonruimte gaan cliënten huur betalen. Dit gebeurt per januari 2014 voor de lage ZZP’s. De eigen bijdragen gaan omlaag en mensen krijgen recht op huurtoeslag als hun inkomenspositie dit toelaat. Per saldo moet dit tot een besparing van € 100 mln leiden
• de uitvoering van de AWBZ gaat per 2013 van de zorgkantoren naar de zorgverzekeraars
• het pgb blijft alleen beschikbaar voor mensen met een ‘levenslange en levensbrede zorgvraag’ en krijgt een wettelijke status. Beoogde besparing: € 900 mln
• de toelating voor het leveren van zorg in natura en het maken van productieafspraken worden vereenvoudigd

Aan de (plaatsvervangend) leden van de
Vaste Commissie Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Tweede Kamer der Staten Generaal
Postbus 20018
2500 EA DEN HAAG

Den Haag, 9 mei 2011

Open brief: kies voor toekomstbestendige ouderenzorg

Geachte volksvertegenwoordigers,

Wilt u de ouderenzorg in de toekomst goed regelen? U vervult binnenkort een sleutelrol om dat mogelijk te maken. Mag ik u via deze brief alstublieft vragen om structurele en kamerbrede keuzes?

Deze maand komt staatssecretaris Veldhuijzen Van Santen-Hyllner met een programmabrief, als uitwerking van haar brief van 28 januari 2011 ‘Vertrouwen in de zorg’. In de januaribrief schrijft ze dat ze de langdurige zorg op orde wil krijgen: de kwaliteit van zorg moet beter, we moeten de eigen kracht van burgers meer benutten en een vangnet bieden voor mensen die het nodig hebben. Ook wil de staatssecretaris “de grenzen aangeven wat wij als samenleving collectief betalen”.

De vergrijzing is een fantastisch resultaat van onze welvaart. Tegelijkertijd zijn de gevolgen ingrijpend en tegenwoordig goed bekend. Het aantal 80-plussers verdubbelt tot 2030, de kosten van ouderdomsziekten stijgen met 2,5% per jaar, terwijl we te weinig mensen hebben die in de zorg werken. Het is daarom onvermijdelijk om ingrijpende keuzes over de collectieve bekostiging van de ouderenzorg te maken. Het móet drastisch anders.

Als de collectieve lasten voor de ouderenzorg draagbaar moeten blijven en we de kwaliteit op peil willen houden, zijn er slechts een paar oplossingen: minder mensen kunnen gebruik maken van voorzieningen die de overheid vergoedt en mensen moeten meer zelf betalen en/of zelf doen. Dat zijn we in Nederland niet gewend: de toegang beperken en via private middelen de ouderenzorg op peil houden! Dat is -helaas- pijnlijk en lastig. De kans op politieke en maatschappelijke verontwaardiging is daarom groot.

Echter, als geïnformeerde leden van de Tweede Kamer kunt u leiderschap tonen. Door níet partijpolitiek te reageren en níet voor de korte termijn te kiezen. Het is aan u om de realiteit te onderkennen. Hoe langer we wachten met structurele oplossingen, hoe minder goed mensen en organisaties zich kunnen voorbereiden en hoe pijnlijker toekomstige keuzes worden. En andersom: hoe eerder u keuzes maakt, hoe groter de kwetsbaarste groep die blijvend op overheidssteun kan rekenen!

Daarbij werken een aantal zaken in het voordeel. De gemiddelde pensioenen en vermogens stijgen de komende jaren aanzienlijk. Er zijn grote verschuivingen in vrijetijd- en bestedingspatronen denkbaar. Ook zijn spaar- en verzekeringsvormen voor toekomstige generaties ouderen goede oplossingen en zijn er in ons land al diverse nieuwe initiatieven die de eigen kracht van mensen ondersteunen.

Kortom: als de staatssecretaris binnenkort voorstelt om minder mensen toegang tot collectief gefinancierde ouderenzorg te verlenen, ondersteun die richting! Die is immers niet te vermijden. En richt uw politieke keuzes op de voorwaarden, de overgangstermijnen, de fiscale ondersteuning en de acceptatie van dit nieuwe beleid in de samenleving. Daarmee maakt u de ouderenzorg toekomstvast.

Als politicoloog volg ik politiek en beleid op dit terrein al meer dan twintig jaar. Ik ben ongebonden en beschouw het haast als mijn burgerplicht u deze brief te schrijven. Mocht u nu of later van gedachten willen wisselen met mij, dan ben ik daartoe uiteraard graag bereid.

Ik wens u veel wijsheid toe,

Met vriendelijke groet,

Hugo van den Beld

cc: Staatssecretaris mevrouw Veldhuijzen Van Santen-Hyllner

> Download: Open brief leden Vaste Kamercommissie VWS 9 mei 2011