Hugo van den Beld

Met het nieuwe kabinet en maximaal € 1 mld extra staat ‘de ouderenzorg’ weer op de kaart. Dat is goed nieuws. Maar nog niet voldoende. Want, zoals ik ook eerder schreef, zonder structurele keuzes zal onze ouderenzorg -helaas- toch verder afbrokkelen. Terwijl ons systeem wereldwijd heel hoog staat aangeschreven. Dat mag dus niet gebeuren. Daarom is er, onder andere in de LinkedIn-groep ‘Innovatie in de ouderenzorg’ een discussie aan de gang: hoe kunnen we ervoor zorgen dat de ouderenzorg toekomstbestendig wordt? Laten we daarom eens een top-10 van wensen samenstellen voor politici en beleidsmakers. Wat moet er zéker gebeuren om ervoor te zorgen dat huidige én toekomstige ouderen van goede diensten, zorg en huisvesting verzekerd kunnen blijven? Hier een eerste aanzet, mede gebaseerd op eerdergenoemde discussies. Wat zijn jouw aanvullingen?

1. Bewustzijn creëren. Relevante stakeholders moeten allemaal gaan beseffen dat toekomstvaste keuzes op afzienbare termijn noodzakelijk zijn én in het belang van iedereen: de staat (landelijk en lokaal), individuen, zorgaanbieders, woningcorporaties, banken en verzekeraars
2. Brede maatschappelijke discussie over langdurende zorg. Het is belangrijk dat wij allemaal beseffen dat langdurende zorg op enig moment voor iedereen noodzakelijk kan zijn én dat dit een kostbare zaak is. Daarom is het nodig om met elkaar te bespreken hoe we dit individueel en collectief in de toekomst willen regelen. VWS zou een dergelijke discussie en/of campagne moeten starten
3. Goede regiefunctie. Er zijn heel veel hulpbronnen voor ouderen die op enig moment zorg, diensten en huisvesting nodig hebben. Het is daardoor vaak lastig om de goedkoopste en beste keuzes te maken of überhaupt te weten wat er ‘te koop is’. Daarom is het belangrijk dat er mogelijkheden komen voor een goede regiefunctie. Daarmee kunnen mantelzorg, vrijwilligershulp en professionele dienstverlening zo goed mogelijk benut worden
4. Heldere pakketkeuzes voor nu én de toekomst: regelmatig worden diensten geschrapt of aangepast in de AWBZ, de WMO en het zorgverzekeringspakket. Dat maakt het lastig voor individuen en organisaties om tijdig te weten waar ze nu wél of niet recht op hebben en waar ze zich op kunnen voorbereiden. Bijvoorbeeld met spaar- of verzekeringsproducten
5. Inzetten op maximale autonomie. Ouderen en hun omgeving moeten gestimuleerd en ondersteund worden om tot ‘zelforganisatie’ te komen. Dat kan op individueel niveau via bijvoorbeeld een Eigen Kracht Centrale of het gebruik van digitale instrumenten zoals ShareCare. Op wijk- en buurtniveau bestaan ook goede voorbeelden, zoals de Zorgcoöperatie Hoogeloon en Stadsdorp Zuid. In elk geval geldt: er is veel potentie aanwezig op individueel en lokaal niveau om zonder structurele, intensieve en kostbare professionele zorg tot goede oplossingen te komen
6. Belangenbehartiging door de juiste partij. Als de eigen bijdragen verhoogd worden of overheidsvergoedingen voor bepaalde diensten worden verminderd, hoor je regelmatig ook ‘aanbieders’ hierop reageren. Maar dat is principieel én uiteindelijk ook functioneel niet gewenst! Immers: individuele burgers worden geraakt door dergelijke maatregelen en het zouden dan ook de vertegenwoordigers van ouderen, zorgvragers en consumenten moeten zijn die hun belangen behartigen. Als zorgaanbieders dat gaan doen, wekken zij de ‘schijn’ van belangenverstrengeling. Op de lange termijn is het ook voor zorgaanbieders beter als ‘cliënten’ de mondigheid toepasen die hen toekomt
7. Rechtstreekse betaalrelatie: de meeste langdurende zorg wordt momenteel ‘in natura’ vergoed via een indicatie. Het zou goed zijn als dat verandert, zodat elke zorgvrager het budget dat past bij de geïndiceerde zorg zélf kan besteden en daarmee wordt verleid om hoge(re) kwaliteitseisen te stellen en/of ook eigen middelen in te zetten
8. Introductie zorgsparen: naast sparen voor je pensioen, moet het ook mogelijk worden om (fiscaal aantrekkelijk?) te sparen of te verzekeren voor langdurende zorg. Dit is onontkoombaar.
9. …
10. …

Dit bericht zag ik zojuist op Teletekst. Een meerderheid van de Tweede Kamer wil de rollator in het basispakket houden. Ik begrijp de goede bedoelingen. Maar: het is nu óók zaak om als samenleving het juiste signaal te geven: de komende jaren zal iedereen er in ons land helaas, linksom of rechtsom, méér geld aan zorg en zorggerelateerde zaken gaan uitgeven. Daarbij is ‘de rollator’ nog een heel bescheiden eigen uitgave, die óók staat voor ‘eigen verantwoordelijkheid nemen’. En als de rollator voor €59 ook nog eens bij de Blokker te koop is, dan zie ik geen reden voor de meerderheidswens van de Tweede Kamer. Die moet duidelijk nog wennen aan de uitdagingen van vandaag en morgen.

Het concept gedoog- en regeerakkoord kent ‘de ouderenzorg’ een aparte plaats toe. Het is natuurlijk mooi dat er -in eerste aanleg- € 1 mld bij komt, maar een echte visie voor de toekomst ligt er niet. En die is nu juist zo belangrijk: zodat mensen weten of en hoeveel ze zelf moeten gaan ‘sparen’ voor hun toekomstige zorg. En zodat zorgaanbieders, banken, investeerders, woningcorporaties en (gemeentelijke) overheden óók weten waar ze aan toe zijn. Door blijvende onduidelijkheid wil geen enkele van deze partijen iets doen, waardoor de ouderenzorg steeds verder afbrokkelt. Daar kan die ene miljard die er nu bijkomt helaas niets aan doen.